‘Het kan iedereen overkomen’

‘Het kan iedereen overkomen’

11 Dec 2018 | Arthur Alderliesten

In de discussie over abortus en onbedoelde zwangerschap hoor ik steeds weer: ‘het kan iedereen overkomen.’ Ik zag de uitspraak eens staan op de website van een abortuskliniek en las deze ook in diverse interviews, onder andere in een interview met een abortusarts. Ik heb moeite met deze stelling. Niet omdat zij niet waar is. Natuurlijk kan iedere vruchtbare vrouw ongewenst zwanger worden. Maar overkomt het iedereen in dezelfde mate? Het antwoord daarop is toch echt nee.

Tijdens mijn werk in de eerste jaren in een Nederlandse achterstandswijk heb ik mij erg verbaasd over de grote aantallen vrouwen met één of meerdere abortussen in hun medische geschiedenis. Misschien omdat ik uit Groot-Brittannië kwam en daar altijd moest aanhoren hoe goed het toch in Nederland ging. Daar waren veel minder tienerzwangerschappen en een lager abortuscijfer dan aan de overkant van de Noordzee. Qua gemiddelde klopt die vergelijking wel. Maar in een verloskundigenpraktijk met een cliëntenbestand waarvan meer dan 95% een migratieachtergrond had en bijna 100% een lage sociaal economische status, lag dat beduidend anders.

Verbluft door de hoge aantallen waarmee ik in mijn praktijk werd geconfronteerd, ben ik gaan lezen over abortus. Uit onderzoeken die ik las, bleek dat Antilliaanse vrouwen bijna tien keer vaker een abortus ondergingen dan vrouwen met een Nederlandse achtergrond. (Gelukkig zien we de laatste jaren het abortuscijfer in deze groep dalen.) Maar niet alleen bij Antilliaanse, ook bij Surinaamse vrouwen ligt het abortuscijfer aanzienlijk hoger dan bij Nederlandse. Ook vrouwen uit Turkije, Marokko en Oost-Europese landen ondergaan vaker een abortus. Een andere waarneming was dat ik onder mijn cliënten veel vrouwen zag met herhaalde abortussen en vrouwen met late abortussen, dus na de 12e week van de zwangerschap.

Conclusie is mijns inziens dat abortus – of beter gezegd: ongewenste zwangerschappen – deels het gevolg zijn van armoedeproblematiek. Daarmee bedoel ik niet alleen een gebrek aan geld. Ook gebrek aan scholing, laaggeletterdheid en relationele armoede spelen mee: er is gebrek aan sociale steun. Op een armoedeconferentie kwam ooit de vraag naar voren waarom arme mensen soms zulke onverstandige dingen doen, zoals incorrect of helemaal geen anticonceptiegebruik. Dat gebeurt echt niet omdat ze dom zijn, maar dat armoede hen zo opslokt, dat ze onverstandige keuzes maken. De cocktail van problemen ontneemt de vrouwen zicht op enig toekomstperspectief. Dat maakt het effectief tegengaan van ongewenste zwangerschappen in deze groepen lastig. Na een abortus een receptje voor anticonceptie meegeven, werkt totaal niet. Dat zeg ik uit ervaring.

‘Het kan iedereen overkomen.’ Ongetwijfeld wordt dit goed bedoeld: je hoeft je niet te schamen voor een onbedoelde zwangerschap. Nu hoeven vrouwen van mij niet over de vloer te kruipen van schaamte en schuld. Maar de stelling dat iedereen het kan overkomen, komt wel bagatelliserend op mij over. Zo in de trant van: ‘maakt niet uit iedereen maakt wel eens een foutje’. Of: ‘geen enkel voorbehoedsmiddel is voor 100% betrouwbaar’. Waarheden als koeien! Maar verdraaid nog aan toe: het maakt wel uit, geen enkele vrouw ondergaat een abortus voor haar lol.

Het maakt wel uit wanneer je voor je 20e levensjaar al drie abortussen achter de rug hebt. Los van alle ethische overwegingen die je kunt inbrengen bij zo’n casus: het is niet goed voor je lijf!

Het maakt wel uit als iemand eerst blij binnenkomt en later in de zwangerschap plotsklaps in de steek wordt gelaten door haar vriend, waardoor zij geen andere uitweg ziet dan de keuze voor een (late) abortus. Dat zegt natuurlijk ook iets over de kwaliteit van zo’n relatie.

Het maakt wel uit dat een in de steek gelaten zwangere vrouw zo bitter weinig steun – mogelijk zelfs enkel verwijten – ervaart en zich mede daardoor geprest voelt om de zwangerschap af te breken. Het maakt ook uit omdat juist deze vrouwen meer kans lopen om hun abortus slecht te verwerken.

Ik pleit voor een realistischer beeld in de media. Het helpt niet om ach en wee te roepen over abortus, maar ook niet: ‘wij vrouwen maken zelf wel een afgewogen keuze – baas in eigen hoofd.’ Beide benaderingen helpen de praktijk van alledag niet verder!

Martina S.